Zegt het Nieuwe Testament wel iets over de toekomst?

Bespreking van Andrew Perriman, The Coming of the Son of Man. New Testament Eschatology for an Emerging Church (Milton Keynes: Paternoster, 2005) 272 blz., £ 8,99. 

De Engelman Andrew Perriman is bij sommigen bekend vanwege zijn boek Speaking of Women (1998) over Paulus’ visie op de plaats van de vrouw in de kerk. Voor de Engelse Evangelische Alliantie heeft hij een rapport geschreven over het welvaartsevangelie (2003). In dit nieuwe boek komt hij met een herinterpretatie van de gedeelten in het Nieuwe Testament (NT) die over de toekomst gaan.

In een inleidend hoofdstuk geeft de schrijver een verantwoording van zijn methode en een samenvatting van het boek Daniël. Dat boek vormt volgens hem het patroon waarop het NT voortborduurt.

Er volgen twee hoofdstukken over Jezus’ ‘Rede over de laatste dingen’ (Matteüs 24, Markus 13, Lukas 21) en één over het overige materiaal in de drie eerste Evangeliën. De auteur volgt de bekende Bijbeluitlegger bisschop Tom Wright en anderen die stellen dat de Here Jezus alleen spreekt over de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70 na Christus en dat er dus in Matteüs 24 niets staat wat ook nu nog toekomst is. [Tom Wright is een geweldig goede Bijbeluitlegger en vrijwel alles wat hij schrijft is zeer de moeite waard. Alleen als het over de toekomst gaat, ben ik het absoluut met hem oneens.]

Volgens Perriman gaan ook alle andere teksten uit de evangeliën die iets over de toekomst zeggen, zoals de gelijkenissen over talenten, over wat hij ‘de terugkeer’ van Jezus in het jaar 70 noemt. Maar is Jezus dan al teruggekeerd?

Onomwonden spreekt Perriman over het jaar 70 als de totale verwerping van het volk Israël. Hij vindt dat die verwerping de glorie van de Mensenzoon zichtbaar maakt. Volgens de schrijver werd de Here Jezus ook verheerlijkt door de latere ineenstorting van het Romeinse rijk en door de verbreiding van het evangelie over de gehele wereld. Die dingen bij elkaar noemt Perriman ‘de komst in glorie’ van Jezus Christus. Hij is zelfs nog radicaler dan Tom Wright wanneer hij zegt dat het Koninkrijk van God in het jaar 70 begon en dat de wet van Mozes sindsdien is afgeschaft aangezien hemel en aarde zijn voorbijgegaan (vgl. Mt 5:18).

De volgende drie hoofdstukken gaan over Paulus, en ook hier is de conclusie dat alles wat Paulus ooit schreef over de toekomst, in het jaar 70 al is vervuld, bijvoorbeeld wat de brieven aan de Tessalonicenzen zeggen over de terugkeer van Jezus (1 Tes. 4) en over de wetteloze mens (2 Tes. 2). In het voorbijgaan wordt hetzelfde gesteld over de inhoud van Johannes 14:3, Handelingen 3:21 en 2 Petrus.

Twee hoofdstukken zijn gewijd aan Openbaring. Hier maakt Perriman een scherp onderscheid tussen de hoofdstukken 6-11, welke zouden gaan over de ondergang van Jeruzalem, en de hoofdstukken daarna, die volgens hem op Rome slaan; maar vervuld is het allemaal. Zelfs Jezus’ belofte ‘Ik kom spoedig’ in Openbaring 22 slaat op het jaar 70! Alleen 20:7-15 en hoofdstuk 21 zijn nog niet vervuld.

Perrimans laatste hoofdstuk behandelt onder andere Romeinen 9-11. Het centrale vers Romeinen 11:25, waarin Gods trouw aan het joodse volk wordt uitgesproken, wordt in een paar zinnen wegverklaard. Volgens de schrijver is het hier beloofde heil voorwaardelijk. Wat Perriman betreft heeft Israël helemaal afgedaan als volk van God.

Over de kerk is Perriman juist heel optimistisch. Volgens hem leven wij sinds het jaar 70 in het aardse koninkrijk Gods dat onwankelbaar gevestigd is. Satan is voor een symbolische 1000 jaar gebonden. De ‘eerste opstanding’ heeft al plaatsgehad en de geloofsmartelaren - gedood door de Joden! - regeren met Christus.

Wat Perriman zegt is niet nieuw en het is ook niet begonnen bij Tom Wright. Met zijn grote nadruk op het jaar 70 als vervulling van het NT staat hij in feite op de schouders van James Stuart Russell die in het boek The Parousia (1878) stelde dat alles wat het NT zegt over de toekomst al in 70 vervuld is. Perriman zelf verwijst niet naar Russell.

Van de toekomstverwachting van het Nieuwe Testament blijft bij Perriman dus weinig over doordat hij beweert dat vrijwel alles al is gebeurd. Ik heb grote moeite met zijn opvatting van wat er gebeurde in het jaar 70. Ik noem een paar voorbeelden:

·       Het is toch vreemd om te zeggen dat Christus door de gebeurtenissen in 70 verheerlijkt werd? Dat jaar was een ramp voor de Joden. Weet Perriman wel dat Jezus een jood is?

·       Hoe verhoudt deze uitleg zich tot de datering van de boeken van het Nieuwe Testament? Als Perriman gelijk heeft, waarom wordt er in de boeken die na het jaar 70 ontstonden dan niet openlijk op dat jaar teruggeblikt?

·       Ik geloof niet dat de eerste christenen zo door de Joden werden vervolgd als Perriman suggereert. Zeker gebeurde er wel een en ander, maar Perriman overdrijft de situatie.

·       De verwoesting van stad en tempel in 70 was voor de Joden natuurlijk diep ingrijpend, maar veranderde er voor de christenen echt zoveel als Perriman suggereert?

Conclusie
Het boek haalt veel overhoop en is eigenlijk te kort om de onderwerpen die het aansnijdt goed uit te werken. Als gevolg hiervan provoceert Perriman wel maar hij bewijst zijn standpunten niet echt. De dialoog met vakgenoten vindt plaats in de voetnoten.

De tekst leest vlot maar is beslist niet simpel doordat er veel technische exegese in staat. Het wemelt van de Griekse woorden en van verwijzingen naar de Makkabeeën en Josefus. Ook is de ordening van de stof binnen de hoofdstukken soms eerder associatief dan logisch. Perriman zelf zegt dat hij narratief te werk gaat – een modieuze kreet.

Zijn conclusies zijn voor mij ongeloofwaardig. Ik ben bang dat de visie van de schrijver op het eind van Gods bemoeienis met de Joden iets antisemitisch in zich heeft. Dit is een boek vol vervangingstheologie (die stelt dat de kerk in de plaats van Israël is gekomen) en daarop zaten we niet te wachten. 

Dr. Pieter J. Lalleman